Duyurular

Radyoaktif Maddelerin Serbestleştirilmesi ve Salımına İlişkin Yönetmelik Yayımlanmıştır

1 Eylül 2023 tarihli ve 32296 sayılı Resmî Gazete‘de Radyoaktif Maddelerin Serbestleştirilmesi ve Salımına İlişkin Yönetmelik (“Yönetmelik”) yayımlanmıştır.

Buna göre;

  • Yönetmeliğin amacı; radyoaktif maddelerin serbestleştirilmesine ve salımına ilişkin ilkeler ile usul ve esasları belirlemektir.
  • Yönetmelik, nükleer enerji ve iyonlaştırıcı radyasyona ilişkin faaliyetlerin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan radyoaktif maddelerin serbestleştirilmesi ve salımına ilişkin işlemleri kapsamaktadır.

Serbestleştirme yalnızca katı formdaki radyoaktif maddelerde uygulanmaktadır. Radyoaktif maddelerin radyoaktivitesinin serbestleştirme sınırlarının altına düşürülmesi amacıyla radyoaktif kirliliğin giderilmesi veya radyoaktif bozunma için bekletme gibi yöntemler uygulanabilir. Serbestleştirme sınırlarının üzerinde radyoaktiviteye sahip radyoaktif maddeler serbestleştirilmek amacıyla diğer maddelerle karıştırılmamaktadır.

Serbestleştirme sonrası uygulanacak işlemin dikkate alınmadığı durumda, yapay radyonüklit içeren radyoaktif maddeler için EK-1’de yer alan aktivite konsantrasyonu değerleri koşulsuz serbestleştirme sınırı olarak kullanılmaktadır.

Serbestleştirilmesi planlanan radyoaktif maddelerin miktarları ve radyoaktiviteleri ile serbestleştirme sürecinde yaş grupları için ayrı ayrı olmak üzere temsilî kişilerin radyasyona maruz kalma yolları ve alabilecekleri dozlar aşağıdaki durumlarda belirlenmektedir:

  • Serbestleştirme sınırı verilmemiş olan radyonüklitleri ihtiva eden radyoaktif maddelerin serbestleştirilmesinde.
  • Serbestleştirme koşulu tanımlanmamış radyoaktif maddelerin serbestleştirilmesinde, EK-1’de yer alan değerlerin kullanılmadığı durumda.
  • Nükleer tesislerin ve radyoaktif atık tesislerinin işletilmesi sırasında açığa çıkan radyoaktif maddelerin serbestleştirilmesinde EK-1’de yer alan değerlerin kullanılamadığı durumda.
  • Tesis veya radyasyon uygulaması dışında kalan diğer faaliyetlerde yapılacak serbestleştirmelerde EK-1’de yer alan değerlerin kullanılmadığı durumda.
  • Serbestleştirilen radyoaktif maddeler nedeniyle temsilî kişinin alabileceği etkin doz yıllık 10 μSv’i, serbestleştirilecek maddelerden kaynaklanan radyasyona maruziyetin düşük olasılıkta bulunduğu durumda etkin doz yıllık 1 mSv’i aşamaz.

Radyasyon tesislerinde ve radyasyon uygulamalarında aşağıdaki serbestleştirme sınırlarına uyulması gerekmektedir:

  • Yarı ömrü yüz gün ve daha kısa olan radyonüklitleri içeren sıvılar nedeniyle radyoaktif kirliliğe maruz kalmış endüstriyel atık veya tıbbi atık malzemeler kırılmaya, delinmeye ve taşınmaya karşı dayanıklı, tıbbi ve endüstriyel atıklara ilişkin mevzuata uygun şekilde torbalara konulur. Bu atıklar, konuldukları torbalar içindeki en uzun yarı ömürlü radyonüklitin on yarı ömrü süresince bekletilir.
  • Yarı ömrü yüz günden uzun olan radyonüklitler nedeniyle radyoaktif kirliliğe maruz kalmış malzemelerin serbestleştirilmesi için 12 nci maddede belirtilen yöntemlerle ölçümler alınır ve aşağıdaki serbestleştirme sınırları kullanılır:
    • Ölçüme elverişli yüzeylerdeki radyoaktif kirlilik, beta ve gama yayıcı radyonüklitler için 0,4 Bq/cm2.
    • Ölçüme elverişli yüzeylerdeki radyoaktif kirlilik, alfa yayıcı radyonüklitler için 0,04 Bq/cm2.
    • Nötron oluşumuna neden olan radyasyon tesisleri ve radyasyon uygulamalarında, cihazların metal parçaları ile mekânsal tasarıma dâhil duvar, tavan ve zemin gibi bina kısımları ve metal parçaların temsilî örnekleri için EK-1’de yer alan aktivite konsantrasyonu değerleri.

Söz konusu Yönetmelik ile birlikte Radyoaktif maddelerin serbestleştirme usulü;

  • ‘’Tesislerin işletilmesi ve işletmeden çıkarılmasında ortaya çıkan radyoaktif maddelerin serbestleştirilmesine yönelik bilgiler yetkilendirilen kişi tarafından radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimine ilişkin planlara veya güvenlik analizi raporuna dâhil edilir ve lisans/işletme lisansı ile işletmeden çıkarma veya kapatma izni başvurularında Kuruma sunulur. Bu bilgiler; serbestleştirilmesi planlanan radyoaktif maddelerin özelliklerini ve miktarlarını, koşullu serbestleştirme sonrası radyoaktif maddelere uygulanacak işlemi ve uygulanacak ölçüm programını içerir. Kurum tarafından lisans/işletme lisansı ile işletmeden çıkarma ya da kapatma izni verilmesinin ardından, yetkilendirilen kişi tarafından serbestleştirilmesi planlanan radyoaktif maddelere ilişkin bir ölçüm programı uygulanır ve ölçüm sonuçları ile gerekli ise temsilî kişiler için yapılan doz hesaplarını içeren bir rapor Kuruma sunulur. Ölçüm programı en az; ölçüm noktalarını, ölçüm yöntemlerini, ölçüm için kullanılacak cihazları, ölçüm için seçilen radyonüklitleri, kalite prosedürlerini, ölçümü yapacak personelin niteliklerini ve ölçüm kuruluşu hakkında bilgileri içerir. Kurum raporu değerlendirir ve değerlendirmenin uygun bulunması durumunda radyoaktif maddeler serbestleştirilir.
  • Radyasyon uygulamalarında, serbestleştirmeye ilişkin bilgiler radyoaktif atık yönetimi planı kapsamında lisans başvurusunda Kuruma sunulur.
  • Kurum, serbestleştirme yapılan diğer faaliyetlerde birinci fıkrada yer alan bilgilerden gerekli olanları yetkilendirme başvurularında talep edebilir.’’

olarak,

Salınıma ilişkin genel ilkeler;

  • ‘’Tesislerin normal işletme durumlarında ve radyasyon uygulamalarının veya diğer faaliyetlerin yürütülmesi sırasında atmosfere, yüzey veya yeraltı sularına ya da kanalizasyon sistemine bırakılmak suretiyle çevreye verilecek gaz, aerosol veya sıvı salımların radyoaktivitesi veya aktivite konsantrasyonları salım sınırlarını aşamaz.
  • Atmosfere verilen gaz ve aerosol salımları ile sıvı salımlarından dolayı temsilî kişilerin alacağı dozlar, radyasyondan korunmaya ilişkin mevzuatta belirtilen doz kısıtlarını aşamaz.
  • Radyoaktif gaz, aerosol veya sıvı atıkların salıma uygun hâle getirilmesi amacıyla gerektiğinde uygun muamele metotları kullanılır. Sıvı salımların içindeki bütün radyonüklitler su içerisinde çözünebilir ve dağılabilir özellikte olmalıdır.
  • Nükleer tesisler ve radyoaktif atık tesislerinde salımların türü, miktarı, radyoaktivitesi, çevreye veriliş yolları, zamanlaması ve metotları, salımlardan dolayı alınan temsili kişi dozları, salımların kontrolü için alınan önlemler ve salım sınırları inşaat izni ve işletme lisansı aşamalarında yetkilendirilen kişi tarafından güvenlik analizi raporu kapsamında Kuruma sunulur. Radyasyon tesislerinin ve radyasyon uygulamalarının lisans aşamalarında yetkilendirilen kişi tarafından salımların türü, miktarı, radyoaktivitesi, çevreye veriliş yolları, zamanlaması ve metotları, radyoaktif atık yönetim sisteminin nihai tasarımı ve temsilî kişilerin salımlardan dolayı alabileceği dozlar Kuruma sunulur.
  • Salım sınırlarının aşılması durumunda, yetkilendirilen kişi tarafından Kuruma bildirim yapılır, durumun nedenleri araştırılır ve gerekli önlemler alınır.’’

olarak belirlenmiştir.

Yönetmelik ile birlikte; 9/3/2013 tarihli ve 28582 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nükleer Tesislerde Serbestleştirme ve Sahanın Düzenleyici Kontrolden Çıkarılmasına İlişkin Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.

Mevzuatta, birinci fıkra ile yürürlükten kaldırılan Nükleer Tesislerde Serbestleştirme ve Sahanın Düzenleyici Kontrolden Çıkarılmasına İlişkin Yönetmeliğe yapılan atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılmaktadır.

Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce radyasyon tesislerini işletmek veya radyasyon uygulamalarını yürütmek üzere yetkilendirilen kişiler tarafından, lisansın yenilenmesine veya lisans kapsamı değişikliğine ilişkin ilk başvuruda bu Yönetmelik hükümlerine uyum sağlayacak bir plan oluşturularak Kuruma sunulur ve plan Kurum tarafından uygun görüldükten sonra uygulanacaktır.

Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce nükleer tesis kurmak veya nükleer tesis veya radyoaktif atık tesisi işletmek üzere yetkilendirilen kişiler tarafından, bu Yönetmelik hükümlerine uyum sağlayacak bir plan oluşturularak bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren bir yıl içinde Kuruma sunulacak ve plan Kurum tarafından uygun görüldükten sonra uygulanacaktır.

Yönetmelik Resmi Gazete’de yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Söz konusu Yönetmeliğin tam metnine buradan ulaşabilirsiniz.

Saygılarımızla,

Zümbül Hukuk ve Danışmanlık

info@zumbul.av.tr