GIDADA SAĞLIK BEYANI KULLANIMI VE SIKÇA SORULAN SORULAR

Sağlık Bakanlığına (“Bakanlık”) bağlı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihazlar Kurumu’nun (“TİTCK”) 06/09/2024 tarihli duyurusunda sağlık beyanı kullanımıyla ilgili kısa bir bilgi verilmiş ve sağlık beyanının kullanımı hakkında sıkça sorulan sorular ve cevaplar yayınlanmıştır. 

İnsan merkezli yaklaşımla birey ve toplum sağlığını geliştirmek ve halk sağlığını tehdit eden unsurlar açısından gerekli önlemleri almanın önemli bir ayağını “ürünlerin güvenli ve akılcı kullanımını sağlamak” oluşturmaktadır. Bu bağlamda ilk akla gelen unsurların başında “sağlık beyanı” yer alır.

 

1.Sağlık Beyanı Nedir?

Herhangi bir gıda grubunun, gıdanın veya gıdanın bileşiminde bulunan ögelerin insan sağlığıyla ilişkisini belirten, ileri süren veya ima eden beyanlardır.

 

2.Sağlık Beyanı İle İlgili Mevzuat Nedir? 

1262 sayılı İspençiyari ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu (Değişik: 02/01/2014-6514/31-32) için tıklayınız .

13/06/2023 tarih ve 32220 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Sağlık Beyanı Denetimi Hakkında Yönetmelik” için tıklayınız.

20/04/2023 tarih ve 32169 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan “Gıda ve Takviye Edici Gıdalarda Sağlık Beyanı Kullanımı Hakkında Yönetmelik” için tıklayınız .

 

3.Hangi Sağlık Beyanlarına İzin Verilmez?

Özellikle bir hastalığı tedavi ettiğini iddia eden, tüketilmediği durumlarda sağlığın olumsuz etkilenebileceğini ileri süren, kilo kaybının veya artışının miktarına veya oranına atıfta bulunan beyanlara kesinlikle izin verilmemektedir. Örneğin;

• Kansere karşı korur
• Depresyona çözüm
• Prostata son
• Zayıflama ürünü, 45 günde 8 ila 12 kilo
• Ödemi giderir
• Akciğerleri temizleyerek yeniler

Topluma “güvenilirlik” algısı yaratmak amacıyla; ürünün etiketi, tanıtımı ve reklamında “sadece eczanelerde satılabileceği” yönünde ifadeler, ürün satış ve/veya tanıtımında kullanılamaz.

 

4.Uygun Olmayan Sağlık Beyanı Kullanımı İçin Yaptırımlar Nelerdir?

• Sağlık beyanı mevzuatına aykırı ifadeler satış ve/veya tanıtım yapan internet siteleri ve sosyal medya hesapları erişime engellenmesi talebiyle Erişim Sağlayıcıları Birliğine gidilmektedir.
• Yapılan reklam tüketiciyi aldatıcı ve yanıltıcı olması dolayısıyla da Ticaret Bakanlığı’na bildirilmektedir. İlgililer hakkında suç duyurusunda bulunulmak; ayrıca idari para cezası uygulanmaktadır.

 

5.Hangi ürün grupları sağlık beyanı kullanabilir?

Tarım ve Orman Bakanlığınca kayıtlı veya onaylı işletmeler tarafından üretilen veya ithal edilen gıda ve takviye edici gıdalar; beşeri tıbbi ürün, tıbbi cihaz ve özel tıbbi amaçlı gıda ile aynı ismi taşımadığı süreci sağlık beyanı kullanabilir.

 

6.Hangi ürün grupları sağlık beyanı kullanamaz?

Gıda ve takviye edici gıdalar dışındaki ürünler ile özel tıbbi amaçlı gıdalar sağlık beyanı kullanamaz.

 

7.Ürünlerde hangi sağlık beyanları kullanılabilir?

Kılavuz eklerinde Ek-1, Ek-2 ve Ek-3’te yer alan sağlık beyanları ifadeleri kullanılır.

 

8.Ürünlerde hangi sağlık beyanına kesinlikle izin verilmez?

Tüketilmediği durumlarda sağlığın olumsuz etkilenebileceğini ileri süren beyanlar, kilo kaybının veya artışının miktarına veya oranına atıfta bulunan beyanlar, sağlık beyanı kullanılan ürünlerle ilgili tanıklığına başvurulan kişinin tecrübesi veya ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar ile ilişkilendirilen teşekkür, övgü, tavsiye veya onay ifadesine yer verilen veya imada bulunulan beyanlara kesinlikle izin verilmemektedir.

 

9.Sağlık beyanı kullanımı için herhangi bir başvuru yapılmasına gerek var mı?

Kılavuz eklerinde yer alan sağlık beyanları, Yönetmelik ve ilgili kılavuzdaki hükümlere uygun olması şartıyla Kuruma izin başvurusu veya bildirim yapılmaksızın kullanılabilir.

 

10.Kullanılacak sağlık beyanının, kılavuz ekinde yer alan ifadelerle aynı olması zorunlu mu?

Kılavuz eklerinde yer alan sağlık beyanı ifadelerinin yerine anlamını değiştirmeyecek ve güçlendirmeyecek şekilde eşdeğer ifadeler kullanılabilir. Bu ifadeler ilgili kılavuzdaki hükümlere uygun olması şartıyla Kuruma izin başvurusu veya bildirim yapılmaksızın kullanılabilir.

 

11.Sağlık beyanı ifadesi ile beraber kullanılması zorunlu ifade ve uyarılar nelerdir?

Sağlık beyanları, aşağıdaki bilgilerin ürün etiketinde veya etiketin olmadığı durumlarda ürünün sunum ve reklamında yer alması koşuluyla kullanılabilir:

• Dengeli ve çeşitli beslenme ile sağlıklı yaşamın önemini belirten ifade.
•  Beyan edilen faydalı etkinin sağlanması için tüketilmesi gereken gıda miktarı ve tüketim şekli.
• Gerekli olduğu durumlarda, gıdayı tüketmemesi gereken kişiler için uyarı.
• Fazla tüketilmesi durumunda sağlığı olumsuz etkileyebilecek gıdalar için uyarı.

 

12.Yönetmelik Geçici Madde 1 kapsamındaki ürünlerin tanıtımı ve reklamında sağlık beyanı ifadeleri kullanılabilir mi?

Hayır kullanılamaz. Sadece geçiş süresi boyunca etiket bilgilerinde sağlık beyanı yer alabilir.

 

13.Takviye edici gıdalar dışındaki gıdaların sağlık beyanı kullanabilmesi için gerekli özel koşullar nelerdir?

Takviye edici gıdalar dışındaki gıdaların sağlık beyanı kullanabilmesi için aşağıdaki koşullarından en az ikisi sağlanmalıdır.

• Bileşimindeki sodyum oranının en fazla 100 mg/100 kcal olması
• İçerdiği enerjinin en fazla %10’unun doymuş yağ asitlerinden gelmesi
• İçerdiği enerjinin en fazla %10’unun ilave şekerden gelmesi
• Doğal olarak bileşimindeki kalsiyum oranının en az 55 mg/100 kcal olması

 

14.Ürünlerin etiket, tanıtım ve reklamında sağlık beyanı olarak yorumlanabilecek görseller kullanılabilir mi?

Yönetmelik ve kılavuzda yer alan hükümlere uygun olacak şekilde sağlık beyanı kullanılan ürünün etiketi, tanıtımı ve reklamında sağlık beyanı ile ilişkili ve sınırlı olması şartıyla görsel kullanılabilir. Söz konusu görseller tüketicide endişeye yol açmamalıdır.

 

15.Ürünlerin etiket reklam ve tanıtımında herhangi bir derneğin veya kurumun veya doktorun tavsiyesine ilişkin atıf yer alabilir mi?

Hayır. Sağlık beyanı kullanılan ürünlerle ilgili tanıklığına başvurulan kişinin tecrübesi veya Sağlık Bakanlığı dahil ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar ile ilişkilendirilen teşekkür, övgü, tavsiye veya onay ifadesine yer verilen veya imada bulunulan beyanlar kullanılamaz.

 

16.Ürün veya ticari marka isminde sağlık beyanı yer alabilir mi?

Yönetmelik ve kılavuz hükümlerine göre sağlık beyanı kullanılması uygun olan ürünlerde, kullanılan sağlık beyanı ile ilişkili ve sınırlı olması şartıyla ticari markası veya ürün ismi sağlık beyanı içerebilir. Sorumluluk gıda işletmecisinde olmak üzere bu kullanım için başvuru yapılmasına gerek yoktur. Kılavuz ekli listelerinde yer alan sağlık beyanı ifadelerini kullanmayan ürünlerin isminde veya ticari markasında sağlık beyanı içeren ifadeler kullanılamaz.

 

17.Gıda işletmecisi tarafından ürünün etiketinde, tanıtımında, reklamında, ticari marka, ürün ismi, firma ismi veya logosunda kullanılacak bir ifade veya görselin sağlık beyanı açısından değerlendirilmesi talep edilebilir mi?

Tarım ve Orman Bakanlığı onay işlemi öncesinde veya sırasında veya sonrasında gıda işletmecisi Kurumumuzdan bu konuda görüş talep edilebilir.

 

18.Firma isim ve logolarında sağlık beyanı kullanılabilir mi?

Yönetmelik ve kılavuz hükümlerine göre sağlık beyanı kullanılması uygun olan ürünlerde, kullanılan sağlık beyanı ile ilişkili ve sınırlı olması şartıyla firma ismi ve logosu veya etiket görselleri sağlık beyanı içerebilir.  Sorumluluk gıda işletmecisinde olmak üzere bu kullanım için başvuru yapılmasına gerek yoktur. Ancak ürünlerinde sağlık beyanı kullanmayan ve bu Yönetmeliğin yayım tarihinden önce kurulmuş firmalara ait sağlık beyanı içeren isim ve logolar, Kurum tarafından uygun bulunması koşuluyla kullanılabilir. Ürünlerinde sağlık beyanı ifadesi kullanmayan Yönetmeliğin yayım tarihinden sonra kurulan firmaların isminde ve logosunda sağlık beyanı içeren ifadeler kullanılamaz.

 

19.Özel günler için üretilen ürünlerin etiketlerinde kalp görseli yer alabilir mi?

Sevgi temalı olması koşulu ile sadece takviye edici gıdalar dışındaki gıdaların etiketinde kalp görseli yer alabilir.

 

20.Porsiyon büyüklüğü belirtilmeyen takviye edici gıdalarda ürünün sağlık beyanı koşulunu sağlayıp sağlamadığı nasıl karar verilir?

Beyan koşulunun karşılanıp karşılanmadığı, takviye edici gıda için belirlenen günlük tüketim miktarı üzerinden yapılabilir.

 

21.Ürünlerde kılavuz eklerinde yer almayan bir sağlık beyanı ifadesi kullanılmak istenmesi durumunda yeni sağlık beyanı başvurusu yapılabilir mi?

Gıda ve takviye edici gıdalarda sadece kılavuz eklerinde Ek-1, Ek-2 ve Ek-3’te yer alan sağlık beyanları ifadeleri kullanılır. Yeni sağlık beyanı kullanımına ilişkin değerlendirme yapılmamaktadır.

 

22.Sağlık beyanı değerlendirme birimi iletişim adresi var mı?

Gıda ve takviye edici gıdalarda sağlık beyanı kullanımı hakkında bilgi almak için, bdud.saglikbeyani@titck.gov.tr e-posta adresi aracılığı ile iletişim sağlanmaktadır.

 

Duyuru’nun tam metnine buradan ulaşabilirsiniz.

 

Saygılarımızla,

Zümbül Hukuk ve Danışmanlık

info@zumbul.av.tr