Girişim Sermayesi Yatırım Sözleşmeleri

1. Girişim Sermayesi Nedir?

“Venture Capital” olarak da nitelendirilen, özellikle II. Dünya Savaşı'ndan sonra ortaya çıkan girişim sermayesi genel olarak; dinamik, yaratıcı ancak finansal gücü yeterli olmayan girişimcilerin yatırım fikirlerini gerçekleştirmeye olanak tanıyan bir yatırım finansman ihtiyacı olarak tanımlanabilir.

Söz konusu finansman ihtiyacı, girişim için araştırma/geliştirme aşamasından, pazarlama aşamasına kadar olan tüm süreç için ortaya çıkmaktadır. Öte yandan, girişimin piyasada başarılı olması durumunda ise yüksek kar marjları ve büyük piyasa payları söz konusu olmaktadır.

Girişim sermayesi yatırımında var olan risk, girişim kapsamında yeni bir ürün yaratılması ve piyasada tutunması riskidir. Ancak, yüksek riskin yüksek getiriyi getireceğinden yola çıkan bu finansman modelinde alınan riskin başarıya dönüşmesi durumunda sağlanacak yüksek kar marjı ve büyük satış hacminden kaynaklanan verimlilik, bu şirketlere ortak olmak suretiyle finansman sağlayan yatırımcıların faydasını oluşturmaktadır.

Kısacası, girişim sermayesi, fon fazlasına sahip yatırımcıların gelişme potansiyeli yüksek olan küçük ve orta ölçekli işletmelerin oluşumu ve faaliyete geçmeleri için yaptıkları uzun vadeli bir yatırım olarak da ifade edilebilecektir.[1]

2. Girişim Sermayesi Yatırımları

Girişim sermayesi yatırımlarının:

• Girişim şirketlerine doğrudan ve dolaylı olarak ortak olunması ve
• Girişim şirketlerinin borçlanma araçlarının satın alınması (girişim şirketlerine kreditör olunması)

olarak iki başlık altında toplanması mümkündür.

Girişim şirketlerine doğrudan ortak olunması bu şirketlerin hisse senetlerinin satın alınması anlamındadır. Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıkları (“GSYO”) dolaylı olarak girişim şirketlerine ortak olabilmektedirler. Bu dolaylı ortaklık, yurtiçinde kurulu özel amaçlı şirketler (holdingler), girişim sermayesi fonları ve yurtdışında kurulu girişim sermayesi fonları üzerinden gerçekleştirilebilmektedir.

Bahsedilen bu dolaylı yapıların ortak özelliği gerek yurtiçinde gerekse yurtdışında kurulsun, faaliyet amaçlarının sadece yurtiçinde kurulu girişim şirketlerine yatırım yapmak olmasıdır.[2]

1. Girişim Sermayeleri Finansman Yöntemleri

Bir girişim projesinin neredeyse her aşaması girişim sermayesi ile finanse edilebilmektedir.

Girişim sermayesi yatırımı, bir projenin araştırma/geliştirme aşamasında finanse edilebilmektedir. Bu aşamada henüz hayata geçirilmiş bir faaliyet olmadığından girişimin başlaması için gereksinim duyulan maliyetler ortaya çıkmaktadır.

En riskli finansman aşaması olan yeni ürün geliştirme sürecinin veya yeni bir ürünü pazara sunma aşamalarının finansmanı da girişim sermayesi yatırımı kapsamında değerlendirilmektedir. Zira bu aşamada ürünün ortaya çıkarılması ve bu ürünün satılması için fona ihtiyaç duyan firmalar finanse edilmektedir.

Tüm bunların yanı sıra, gelişme ve büyüme sermayesi ile yatırım yapılması halen faaliyette olan şirketlerin büyümelerinin finansmanına yöneliktir. Bu aşamada halihazırda faaliyette olan şirketlerin halka açılmasında ek kaynağa ihtiyaç duyan şirketlerin finanse edilmesi söz konusudur.

Bunların dışında diğer girişim sermayesi yatırımları ise yerine koyma veya şirket kurtarma finansmanı şeklindedir. Yerine koyma şeklindeki girişim sermayesi yatırımlarında şirketlerin halka açılmadan önce ortaklıktan çıkmak isteyen ortaklarının paylarının satışı söz konusudur.  Kurtarmada ise şirketlerin kötü gidişatının tersine çevrilmesi amaçlanmaktadır.[3]

2. Girişim Sermayeleri Yatırımcıları

Girişim şirketleri gelişme potansiyeli taşıyan ve bu nedenle de kaynak ihtiyacı olan şirketlerdir. Bu şirketlerin girişim sermayeleri için söz konusu yatırımları GSYO şeklinde yapılabilmektedir. Bu tür ortaklıklar ile girişim sermayeleri için yatırım faaliyetlerinde bulunulabilmektedir.

Bu yatırımları kişiler ve ortaklıklar yapabilmektedir. Ancak, bu yatırımların bir şirket bünyesinde yapılmasının bazı avantajları mevcuttur. Devletin, girişim sermayeleri yatırımları konusunda denetim ve kontrolü sağlamak istemesi sebebiyle, Sermaye Piyasası Kurulu (“Kurul”) düzenlemelerine tabi bir halka açık yatırım ortaklığı yapısına vergisel teşvik sağlayarak söz konusu şirketlerin portföy işletmeciliğinden[4] doğan kazançları kurumlar vergisinden muaf tutulmuştur. Ayrıca, halka açık şekilde yatırım ortaklığı yapısına teşvik sağlandığından halkın bundan yararlanacağı bir finansal sistem oluşturulmuştur.[5]

3. Girişim Sermeyesi Yatırımlarına İlişkin Yasal Düzenlemeler

Girişim sermayesi yatırım ortaklıkları 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (“Kanun”) kapsamında III-48.3 sayılı Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklıklarına İlişkin Esaslar Tebliği[6] (“Tebliğ”) ile düzenlenmiştir.

Bu Tebliğ, girişim sermayesi yatırım ortaklıklarının kuruluşuna ve kurucularına, ortaklarında ve yöneticilerinde aranacak niteliklere, paylarının ihracına, satışına ve devrine, faaliyet esaslarına, yönetim ilkelerine, portföy sınırlamalarına, asgari halka açıklık oranına, türlerine, portföyünde bulunan varlıkların ve hakların değerlemesine, varlıkların saklanmasına, imtiyazlı pay ihracına, kamuyu aydınlatma ve yatırımcıların bilgilendirilmesi yükümlülüklerine, girişim sermayesi yatırım ortaklığı statüsünden çıkmaları ile tabi olacakları diğer yükümlülüklere ve anonim ortaklıkların girişim sermayesi yatırım ortaklığına dönüşümüne ilişkin esasları kapsamaktadır.

3. Girişim Sermayesi Yatırım Ortaklığı (GSYO)

Girişim sermayesi yatırımları kısmında, girişim sermayesi yatırımlarının temel olarak girişim şirketlerine doğrudan ve dolaylı olarak ortak olunması ve girişim şirketlerinin borçlanma araçlarının satın alınması olduğundan bahsetmiştik. Girişim Sermayesi Ortaklıkları ise kayıtlı sermayeli olarak kurulan ve çıkarılmış sermayelerini esas olarak girişim sermayesi yatırımlarına yönelten ortaklıklardır.[7] Bir başka deyişle, GSYO, girişim sermayesi yatırımlarının gerçekleştirilmesinde kullanılan araçlardan biridir. Bir GSYO aynı zamanda bir kurumsal yatırımcı ve bir sermaye piyasası kurumudur.

Girişim sermayesi yatırım ortaklığı, söz konusu Tebliğ ile belirlenmiş usul ve esaslar dahilinde, girişim sermayesi yatırımları, sermaye piyasası araçları ve Kurulca belirlenecek diğer varlık ve haklardan oluşan portföyü işletmek amacıyla paylarını ihraç etmek üzere kurulan veya esas sözleşme değişikliği yolu ile dönüşen, Kanunun 48’inci maddesinde sınırı çizilen faaliyetler çerçevesinde olmak kaydı ile söz konusu Tebliğ’de izin verilen diğer faaliyetlerde bulunabilen ve kayıtlı sermaye sistemine tabi anonim ortaklık olan sermaye piyasası kurumudur.[8]

Ortaklıklar, girişim sermayesi yatırım ortaklığı olarak kurulabileceği gibi, anonim ortaklıklar da esas sözleşmelerini Kanun ve Tebliğ hükümlerine uygun olarak değiştirerek girişim sermayesi yatırım ortaklığına dönüşebilirler.

Bir GSYO, girişim şirketlerinin yönetimine katılabilir, bu şirketlere danışmanlık hizmeti verebilir, girişim sermayesi yatırımları dışında portföylerini çeşitlendirmek amacıyla, borsada işlem gören veya görmek üzere ihraç edilen sermaye piyasası araçlarına, borsada ters repo işlemlerine, Takasbank[9] Para Piyasası işlemlerine ve yatırım fonu katılma payları ile TL ve döviz cinsinden vadeli-vadesiz mevduat ve katılma hesabına yatırım yapabilir. Ancak söz konusu yatırımlara ilişkin olarak ortaklıklar için Tebliğ’de sınırlamalar belirlenmiştir.

4. Girişim Sermayesi Yatırımlarına İlişkin Sözleşmeler

Bu sözleşmelerin hükümleri temel olarak gereken finansmanın şirkete girmesi için gerekli mekanizmaları ve yatırım sonrası dönemde yatırımın ortakları arasındaki ilişkileri düzenlemektedir.

Girişim Sermayesi Yatırım Sözleşmeleri, Tebliğ’in 23’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Ortaklıkların girişim şirketlerine yapacağı ortaklık hakkı veren girişim sermayesi yatırımları, ortaklık ile girişim şirketlerinin yönetim kontrolüne sahip mevcut ortakları arasında imzalanacak bir pay sahipliği sözleşmesi çerçevesinde yapılır.

Bir başka deyişle, şirket, girişim şirketlerine yapacağı ortaklık hakkı veren girişim sermayesi yatırımlarını şirket ile girişim şirketlerinin yönetim kontrolüne sahip mevcut ortakları arasında hak ve yükümlülüklerini gösteren ve bu konuda Kurul düzenlemelerine uygun olarak hazırlanmış bir pay sahipliği sözleşmesi çerçevesinde yapar.[10]

Pay sahipliği sözleşmesinde girişim şirketinin yönetimi hususu başta olmak üzere şirketin (ortaklık) ve girişim şirketinin mevcut ortaklarının hak ve yükümlülüklerine yer verilmesi zorunludur. Ayrıca, söz konusu pay sahipliği sözleşmesinde ortaklığın girişim şirketinden kısmi veya tam çıkış olanakları, ön alım, birlikte satış, satışa katılma, temettü politikası, pay satım veya alım opsiyonları gibi hususlara da yer verilebilir.

Ortaklık tarafından girişim şirketinin sermayesini temsil eden payların tamamının iktisap edilmesi veya yönetim kontrolünün sağlanması halinde, 23’üncü madde kapsamında pay sahipliği sözleşmesi imzalanması zorunlu değildir. Bu durumda, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun pay devirlerine ilişkin hükümleri saklı olmak üzere, bir pay devri sözleşmesinin imzalanması ve bu sözleşmenin Kurula iletilmesi yeterlidir.

Ayrıca, 21’inci maddenin üçüncü fıkrasının (f) bendi uyarınca, borç ve sermaye finansmanının karması olan finansmana ilişkin koşullar ile tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen bir sözleşme düzenlenmesi zorunludur.

Sonuç

Girişim sermayesi yenilikçi, fakat finansal gücü iş kurmaya ve sürdürmeye yeterli olmayan girişimcilerin yatırımlarını gerçekleştirmesine olanak sağlayan bir yatırım finansmanına olan ihtiyaçtır. Bu eksende, girişim şirketlerine doğrudan ve dolaylı olarak ortak olunarak veya girişim şirketlerinin borçlanma araçlarını satın alarak girişim sermayesi yapılması mümkündür.

Girişim şirketlerine ortak olunarak meydana gelen GYSO, girişim sermayesi yatırımlarının gerçekleştirilmesinde kullanılan araçlardan biridir. Bu ortaklıkların girişim şirketlerine yapacağı ortaklık hakkı veren girişim sermayesi yatırımları, GYSO ile girişim şirketleri arasında imzalanacak bir pay sahipliği sözleşmesi çerçevesinde yapılmaktadır.  

Günümüzde dinamik girişimlerin ekonomimizdeki değeri düşünüldüğünde GYSO’lar Türk Hukukunda girişim sermayesi yatırım sözleşmeleri ile düzenlenen ve bu tür yenilikçi yatırımlara kaynak sağlayan şirket türlerinden biridir. Bu açıdan, ekonominin yerini giderek rekabetçi bir ortama bırakmasıyla söz konusu sözleşmelerin kaynak arayışındaki girişimcilere oldukça önemli bir olanak sağladığı açıkça görülmektedir. Bu nedenle girişimler için kaynak sağlanması aşamasında söz konusu sözleşmelerin süreç boyunca ve sonrasında tarafların ilişkilerini düzenlediği söylenebilecektir. Çünkü pay sahipliği sözleşmeleri, bir başka deyişle girişim sermayesi yatırım sözleşmeleri, girişim sermayesi yatırımları sırasında tarafların hak ve yükümlülüklerini içerecek şekilde düzenlenmektedir.

Saygılarımızla,

Zümbül Hukuk ve Danışmanlık

info@zumbul.av.tr